बीपी संग्रहालय

दूरदर्शी राजनेता बीपी काइरालालाई करिव १० वर्ष बन्दी बनाएर राखिएको सुन्दरीजल जललाई सरकारले बीपी संग्रहालय बनाएको छ । २०६१ भदौ २४ गते संग्रहालयको उद्घाटन नेपाली कांग्रसका सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाले गरेका थिए । नेपाली सेनाले प्रयोग गर्दै आएको स्थानलाई बन्दीगृह बनाउन स्थानीय समाजसेवी परशुराम पोखरेलले अथक मिहेनत गरेका थिए । सेनाका अधीनस्थ भवन तथा जग्गाको स्वामित्व संग्रहालयको नाममा ल्याउन त्यस समयमा कठिन काम थियो । सेनाबाट जीर्ण अवस्थामा प्राप्त गरेको भौतिक संरचनालाई बीपी संग्रहालय समितिले मर्मतपछि सञ्चालनमा ल्याएको हो । नेपालका लागि राजनीतिक व्यक्तित्वका नाममा बीपी संग्रहालय पहिलो र एक मात्रै हो । बीपी संग्रहालयलाई राजनीतिक पुस्तकालयका रूपमा पनि विस्तार गरिएका छ । संग्रहालयका लागि मोरङ, सुनसरी र बनारसदेखि सामग्रीहरू जुटाइएको थियो । बीपीले प्रयोग गरेका धरै सामग्री संग्रहालयमा छन् । २४ रोपनीमा फैलिएको बीपी संग्रहालयको भौतिक संरचना २०७२ सालको भूकम्पले पूर्ण क्षति भएको थियो । पुनर्निर्माणको काम अन्तिम चरणमा पुगको छ । पुरातत्व विभागको तर्फबाट तीनतले नयाँ भवन निर्माणाधीन छ जहाँ कार्यक्रमस्थल र प्रशासन रहने बताइएको छ । नेपाली कांग्रेसले २०३० जेठ २९ मा विराटनगरबाट अपहरण गरी भारत पु¥याएको विमान संग्रहालय परिसरमा राखिएको छ । जहाजको पार्टपुर्जा जोडेर अवलोकन गर्नका लागि चार करोड ७९ लाख रुपैयाँ लागेको बताइएको छ । संग्रहालयमा २००७ मा नेपाली कांगे्रसले गरेको क्रान्तिमा प्रयोेग भएका तोप र ट्यांक पनि राखिएका छ । राजा महेन्द्रले २०१७ साल पुस १ को कदमपछि कांगे्रस नेताहरूलाई बन्दी बनाएका थिए । सुन्दरीजल बन्दीगृहमा बीपीसँगै नेपाली कांगे्रसका तत्कालीन नेताहरू गणेशमान सिंह, कृष्णप्रसाद भट्टराई, सूर्यप्रसाद उपाध्याय, रामनारायण मिश्र, दिवानसिंह राई, योगेन्द्रमान शेरचन, जमानसिंह गुरुङ र पे्रमराज आङ्दम्बेले जेल जीवन बिताएका थिए । राजाको ‘कू’ पछि बीपीले करिव दस वर्ष सुन्दरीजलको बन्दीगृहमा बिताएका थिए । बीपीले बन्दीजीवनमा साहित्यिक यात्रालाई निरन्तरता दिएका थिए । बन्दी अवस्थामै बीपीले साहित्यिक कृतिहरू, ‘सुम्निमा’ ‘तीन घुम्ती’, ‘नरेन्द्र दाइ’, ‘मोदी आइन’, ‘बाबु, आमा र छोरा’ एवं ‘हिटलर र यहुदी’ लेखेका थिए । कथाको संग्रहहरू ‘जेल जर्नल’ ‘श्वेतभैरवी’, ‘फेरि सुन्दरीजल’ र ‘आफ्नो कथा’ लगायतका कृतिहरू पनि बीपीले जेल बस्दा नै लेखेका थिए ।